Kwas foliowy w ciąży – dlaczego to badanie jest obowiązkowe?

Kwas foliowy to jedna z najważniejszych witamin dla kobiet planujących ciążę oraz będących w ciąży. Jego rola jest kluczowa już na bardzo wczesnym etapie rozwoju zarodka – często zanim kobieta dowie się, że jest w ciąży. Odpowiedni poziom kwasu foliowego wpływa na prawidłowe kształtowanie się układu nerwowego płodu i znacząco zmniejsza ryzyko poważnych wad wrodzonych, takich jak wady cewy nerwowej. Niedobory tej witaminy mogą mieć poważne konsekwencje zarówno dla zdrowia matki, jak i dziecka, dlatego lekarze zalecają nie tylko suplementację, ale również regularne badanie poziomu kwasu foliowego. Świadome dbanie o jego odpowiednią podaż to jeden z podstawowych elementów bezpiecznej ciąży i zdrowego rozwoju dziecka.

Co to jest kwas foliowy?

Kwas foliowy to organiczny związek chemiczny, nazywany również witamina B9. Należy do rozpuszczalnych w wodzie witamin z grupy B. Kwas foliowy nie występuje w organizmie człowieka naturalnie, a więc musi być dostarczany z pożywieniem. Nawet niewielkie niedobry kwasu foliowego mają poważne konsekwencje dla osób w każdym wieku, ale szczególnie dla kobiet w wieku rozrodczym, u których w okresie ciąży może dojść do powstania wad wrodzonych płodu.

Rola kwasu foliowego w organizmie

Kwas foliowy spełnia bardzo ważną funkcję w organizmie. Odpowiedni poziom tej witaminy jest potrzebny do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania komórek układu nerwowego, krwionośnego, jak i tkanek złożonych z komórek intensywnie dzielących się np. płodu. Niezmiernie ważny jest odpowiedni poziom kwasu foliowego w ciąży, ponieważ jest czynnikiem zapobiegającym wystąpieniu wady cewy nerwowej u płodu.

Przyczyny niedoboru kwasu foliowego

Przyczynami niedoborów kwasu foliowego może być:

• niewłaściwa dieta,
• przewlekłe choroby wątroby,
• niektóre leki,
• nadużywanie alkoholu.

Niedobór kwasu foliowego może nastąpić także, gdy zwiększy się zapotrzebowanie organizmu na tę witaminę, czyli w:

• ciąży,
• okresie laktacyjnym,
• w trakcie chorób zapalnych i nowotworowych.

Skutki niedoboru kwasu foliowego

• powstawanie ciężkich wad wrodzonych płodu,
• niedokrwistość megaloblastyczna,
• wzrost poziomu homocysteiny we krwi sprzyjający rozwojowi miażdżycy,
• problemy z płodnością u obu płci,
• spowolnienie syntezy DNA i podziału komórek, zahamowanie ich wzrostu i odbudowy,
• uczucie przemęczenia i kłopoty z koncentracją, obniżenie nastroju,
• zaburzenie przewodu pokarmowego – biegunki,
• zaburzenia pigmentacji skóry i błon śluzowych.

Przyczyna i objawy nadmiaru kwasu foliowego

Nadmiar kwasu foliowego występuje zdecydowanie rzadziej, ponieważ wynika z przesadnej suplementacji. Zazwyczaj nadwyżka kwasu foliowego jest usuwana z organizmu z moczem. Jednak, gdy zbyt wysokie dawki tej witaminy będą przyjmowane regularnie, mogą doprowadzić do:

• problemów trawiennych,
• bezsenności i nadmiernego pobudzenia,
• reakcji alergicznych.

Naturalne źródła kwasu foliowego

Kwas foliowy naturalnie występuje w większości produktów spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Najbogatszymi źródłami tej witaminy są surowe zielone warzywa (np. brokuły, szpinak, sałata, pietruszka), pełne ziarna zbóż, otręby, zarodki pszenne, rośliny strączkowe, owoce cytrusowe, wątroba, drożdże, sery pleśniowe, orzechy arachidowe, migdały. Pamiętaj, że podczas obróbki termicznej produkty tracą większość witamin, w tym folianów.

Dlaczego badanie kwasu foliowego w ciąży jest obowiązkowe?

Badanie kwasu foliowego w ciąży jest obowiązkowe, ponieważ jego niedobór może prowadzić do poważnych wad wrodzonych u dziecka. Kwas foliowy jest niezbędny do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania rozwijającego się płodu. Szczególnie ważny jest w pierwszych tygodniach po zapłodnieniu, kiedy kształtuje się układ nerwowy. Badanie to wykonuje się poprzez proste pobranie krwi.

Źródło informacji: gov.pl

Suplementacja kwasu foliowego

Lekarze rekomendują stosowanie 400 mikrogramów kwasu foliowego dziennie. Może to być zarówno preparat jednoskładnikowy, jak i część suplementu wielowitaminowego. Warto przy tym pamiętać, że syntetyczna forma kwasu foliowego, dostępna w suplementach, wchłania się znacznie lepiej niż foliany występujące naturalnie w żywności czy w produktach wzbogacanych. Dla porównania: 1 mg syntetycznego kwasu foliowego odpowiada około 2 mg folianów pochodzących z naturalnych źródeł, natomiast 1 mg kwasu foliowego z produktu wzbogaconego to równowartość około 1,7 mg naturalnych folianów. Nie zaleca się stosowania większych niż 1 mg dawek (w preparatach wielowitaminowych znajduje się od 0,4 do 0,8 mg kwasu foliowego).

Dlaczego suplementacja kwasu foliowego w ciąży jest niezbędna?

Utrzymanie prawidłowego poziomu kwasu foliowego w organizmie ma ogromne znaczenie dla rozwijającego się płodu już w pierwszych tygodniach po zapłodnieniu. Kwas foliowy wpływa na kształtowanie się układu nerwowego u dziecka. Dzięki tej witaminie możliwe jest prawidłowe wykształcenie cewy nerwowej, która jest podstawą dla rozwoju rdzenia kręgowego i mózgu.Wady cewy nerwowej powstają już w pierwszych 4 tygodniach po zapłodnieniu. W związku z tym zaleca się, aby każda kobieta w wieku rozrodczym prowadziła suplementację kwasu foliowego, aby zapobiec nieprawidłowemu rozwojowi płodu już w pierwszych dniach po zapłodnieniu. 

Jaka jest zalecana dawka kwasu foliowego dla kobiet w ciąży?

Suplementacja kwasu foliowego w dawce 0,4 mg dziennie, uzupełniona o 0,4 mg aktywnego folianu (w postaci MTHF), jest zalecana wszystkim kobietom w wieku rozrodczym. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, w okresie ciąży do 12. tygodnia kobiety powinny przyjmować 0,8 mg aktywnego folianu 5-MTHF dziennie. Po pierwszym trymestrze oraz w czasie laktacji zaleca się kontynuację suplementacji w dawce 0,6–0,8 mg dziennie.

W szczególnych sytuacjach może być konieczne zwiększenie dawki do 5 mg aktywnych folianów dziennie. Dotyczy to m.in. kobiet, u których w poprzedniej ciąży wystąpiła wada cewy nerwowej u płodu, a także ciąż mnogich, przypadków hiperhomocysteinemii lub u pacjentek z podwyższonym BMI. Optymalną dawkę kwasu foliowego w czasie ciąży najlepiej ustalić indywidualnie, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym.

Czy suplementacja kwasu foliowego w ciąży jest bezpieczna?

Obawy dotyczące potencjalnych skutków ubocznych nadmiernej suplementacji kwasu foliowego nie znajdują obecnie potwierdzenia w badaniach naukowych. Niemniej jednak nie zaleca się przekraczania ustalonych dawek. Dostępne dane nie wykazują, aby przyjmowanie kwasu foliowego prowadziło do wzrostu ryzyka ciąż mnogich, ukrywało niedobór witaminy B12, wywoływało reakcje alergiczne ani zwiększało zagrożenia onkologiczne.

Czy można mieć uczulenie na kwas foliowy w ciąży?

U części kobiet może wystąpić nadwrażliwość na kwas foliowy, choć są to przypadki rzadkie. Objawy mogą obejmować m.in. duszność, świąd skóry czy obrzęk warg. W razie wystąpienia takich dolegliwości konieczna jest konsultacja lekarska. Specjalista pomoże ustalić, czy reakcja rzeczywiście jest związana z kwasem foliowym, czy też wynika z obecności innego składnika zawartego w stosowanym preparacie.

O jakie jeszcze witaminy i wartości odżywcze powinna dbać kobieta w ciąży?

Posiłki kobiety w ciąży powinny być odpowiednio zbilansowane, aby dostarczyć organizmowi wszystkich potrzebnych składników odżywczych. Niezmiernie istotne są witaminy:

Witamina A – odgrywa istotną rolę w rozwoju płodu. Wspiera tworzenie się narządu wzroku, skóry, kości i błon śluzowych.

Witamina D – jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju kości i odporności dziecka. Jej niedobór w ciąży może prowadzić do krzywicy, problemów z zębami, niskiej masy urodzeniowej i większej podatności na infekcje.

Witamina E – działa przeciwutleniająco, wspiera układ odpornościowy i może korzystnie wpływać na masę noworodka przy porodzie.

Oprócz witamin należy również dbać o odpowiednią ilość tych składników odżywczych w organizmie:

Jod – jego niedobór może prowadzić do niedoczynności tarczycy, poronień, przedwczesnego porodu oraz wad rozwojowych, takich jak uszkodzenia układu nerwowego czy problemy ze słuchem. Główne źródła to sól jodowana i ryby morskie.

Żelazo – odpowiada za prawidłowe krwiotworzenie. Jego brak może skutkować anemią, poronieniem, wcześniactwem czy niską masą urodzeniową. Aby zadbać o prawidłowy poziom żelaza, należy spożywać wątróbkę, mięso czerwone, drób, warzywa strączkowe, produkty pełnoziarniste, nasiona i orzechy.

Magnez – reguluje pracę mięśni i układu nerwowego. Jego niedobór może powodować skurcze i inne dolegliwości. Znajduje się m.in. w kakao, orzechach i gorzkiej czekoladzie.

DHA, czyli wielonienasycone kwasy tłuszczowe – są kluczowe dla rozwoju mózgu i siatkówki płodu. Zbyt mała ilość w diecie zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu i późniejszych zaburzeń psychoruchowych u dziecka. Źródłem DHA mogą być tłuste ryby, tran, jaja.

Gdzie wykonam za darmo badanie poziomu kwasu foliowego?

Bezpłatne badanie poziomu kwasu foliowego można wykonać w placówkach realizujących programy profilaktyczne finansowane przez NFZ, w tym w ramach autorskiego programu Pacjent w Centrum, prowadzonego przez ogólnopolską sieć Grupa Panda Med. Dzięki programowi Pacjent w Centrum każdy Pacjent ma możliwość skorzystania z bezpłatnych badań profilaktycznych oraz szczepień, w tym badania poziomu kwasu foliowego. Badanie wykonywane jest na podstawie prostego pobrania krwi i pozwala ocenić, czy poziom kwasu foliowego w organizmie jest prawidłowy, co ma szczególne znaczenie dla kobiet w wieku rozrodczym, kobiet planujących ciążę oraz będących w ciąży.

Bezpłatne badania dostępne są w placówkach w: Brzegu, Jastrzębiu-Zdroju, Jaworzynie Śląskiej, Lublinie, Ładzicach, Łodzi, Przylesiu, Radomsku, Węgorzewie, Zebrzydowicach i Zielonce.

Poniżej znajdziesz dane kontaktowe dla osób zainteresowanych bezpłatnym zbadaniem poziomu kwasu foliowego w ramach programu Pacjent w Centrum.

Wszystkie placówki są czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–18:00.

Więcej informacji i mapę placówek znajdziesz na tej stronie.

Regularne badanie poziomu kwasu foliowego to prosty, a jednocześnie niezwykle ważny krok w dbaniu o zdrowie szczególnie dla kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę lub już będących w ciąży. Odpowiedni poziom tej witaminy ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju dziecka i dobrego samopoczucia przyszłej mamy, a ewentualne niedobory mogą przez długi czas nie dawać wyraźnych objawów. Skoro badanie jest szybkie, bezpieczne i dostępne bezpłatnie, warto z niego skorzystać i mieć pewność, że organizm otrzymuje to, czego naprawdę potrzebuje. Świadoma profilaktyka to spokój, poczucie kontroli i realny wpływ na zdrową przyszłość – Twoją i Twojego dziecka.

FAQ Często zadawane pytania