Alergia na mleko – jak się objawia u dorosłych i dzieci?

Alergia na mleko to jedna z najczęstszych alergii pokarmowych u dzieci, ale może występować także u dorosłych. Objawy bywają bardzo różne – od wysypki po problemy z oddychaniem. Dowiedz się, jak ją rozpoznać, jak dostosować swoją dietę i jak odróżnić alergię na mleko od nietolerancji laktozy.

Co to jest alergia na mleko?

Alergia na mleko krowie to jedna z najczęstszych alergii pokarmowych u dzieci. Polega na tym, że układ odpornościowy dziecka nieprawidłowo rozpoznaje białka mleka jako coś szkodliwego i zaczyna z nimi walczyć. W wyniku tej reakcji organizm wytwarza przeciwciała, które przy kontakcie z mlekiem powodują uwolnienie substancji, takich jak histamina. To one wywołują objawy alergii – mogą to być zmiany skórne (np. wysypka), dolegliwości żołądkowe (np. bóle brzucha, biegunka), a czasem też problemy z oddychaniem.

Ustalono trzy kryteria klinicznego rozpoznania alergii na mleko krowie:

1. ustąpienie objawów po odstawieniu mleka i otrzymywanych z niego wyrobów
2. nawrót dolegliwości po jednokrotnym podaniu mleka
3. wyłączenie zakażeń i zaburzeń enzymatycznych powodujących podobne objawy, jak wywołane złym znoszeniem mleka krowiego.

Jakie są objawy alergii na mleko?

U dzieci objawy dotyczą głównie układu pokarmowego i mogą obejmować:

• zmniejszony apetyt,
• częste ulewania lub wymioty,
• kolki,
• biegunki,
• wolniejszy przyrost masy ciała.

Reakcje alergiczne mogą również pojawiać się na skórze. U niemowląt i małych dzieci obserwujemy często:

• szorstką, suchą skórę,
• swędzące zmiany,
• zaczerwienienia i pęknięcia skóry,
• a u starszych dzieci także objawy atopowego zapalenia skóry.

Czasem alergia manifestuje się ze strony układu oddechowego, co może prowadzić do:

• przewlekłego kataru,
• suchego kaszlu,
• świszczącego oddechu lub duszności,
• częstych infekcji ucha.

Warto pamiętać, że objawy podobne do alergii może powodować również nietolerancja laktozy – czyli zaburzenie trawienia cukru mlecznego, a nie białka. W takim przypadku również stosuje się odpowiednią dietę eliminacyjną, choć przyczyna dolegliwości jest inna.

Skąd bierze się alergia na mleko?

Alergia na mleko pojawia się najczęściej we wczesnym okresie niemowlęcym – często już w pierwszych tygodniach życia. Mleko krowie zawiera ponad 25 różnych białek, z których każde może wywołać reakcję alergiczną. Każde z nich charakteryzuje się innymi właściwościami, co ma znaczenie zarówno dla nasilenia objawów, jak i dla tego, czy dziecko będzie tolerować mleko w postaci przetworzonej.

Kazeina to główne białko mleka. Występuje w dużych ilościach w serach. Jest bardzo odporna na działanie wysokiej temperatury, co oznacza, że nawet po gotowaniu mleka nadal może powodować silne reakcje alergiczne. Dodatkowo, osoby uczulone na kazeinę często reagują również na mleko kozie i owcze, ponieważ ich białka mają podobną budowę.

Beta-laktoglobulina to najczęstsze białko serwatkowe odpowiedzialne za alergię na mleko. Choć częściowo oporna na działanie temperatury, u niektórych osób mleko po gotowaniu może być lepiej tolerowane. Białko to nie występuje w mleku matki, dlatego organizm niemowlęcia może na nie reagować bardziej gwałtownie.

Alfa-laktoalbumina to kolejne białko serwatkowe, które może wywoływać objawy alergii. Jest bardziej wrażliwe na temperaturę niż kazeina, więc w niektórych przypadkach mleko poddane gotowaniu może być lepiej tolerowane. W rzadkich sytuacjach możliwe są reakcje krzyżowe z białkami jaj, ponieważ mają one podobną strukturę.

Albumina wołowa (BSA) to białko, które znajduje się zarówno w mleku, jak i w mięsie wołowym. Jest dość wrażliwe na działanie temperatury – gotowanie może zmniejszyć jego zdolność do wywoływania reakcji alergicznej. W przypadku silnej alergii na mleko może jednak dojść do objawów również po zjedzeniu wołowiny.

Laktoferyna to białko o właściwościach wspierających odporność i działaniu przeciwbakteryjnym. U niektórych osób może również być przyczyną reakcji alergicznej. Na szczęście jest ono termolabilne, czyli traci swoje właściwości uczulające po obróbce cieplnej, np. podczas pasteryzacji.

Co wpływa na powstanie alergii na mleko?

Alergia na białka mleka krowiego może rozwinąć się z rodzinnych predyspozycji, jak i czynników środowiskowych. Wiele z tych elementów zaczyna oddziaływać na układ odpornościowy dziecka już w czasie ciąży.

Źródło informacji: mp.pl

Jak wygląda diagnoza alergii na mleko?

Rozpoznanie alergii na białka mleka krowiego nie zawsze jest proste, ponieważ objawy mogą być niespecyficzne i przypominać inne dolegliwości. Dlatego podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad lekarski. Lekarz pyta np. kiedy pojawiły się pierwsze objawy, jak wyglądał ich przebieg, o dietę czy po odstawieniu mleka objawy ustąpiły.

Dalsze postępowanie zależy od tego, jak dziecko jest karmione:

• Jeśli dziecko jest karmione piersią, w pierwszym kroku zaleca się wyeliminowanie mleka krowiego z diety matki karmiącej.
• U dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym stosuje się specjalne mieszanki mlekozastępcze – najczęściej hydrolizaty białkowe.
• U dorosłych stosuje się dietę eliminacyjna.

Jeśli po eliminacji mleka objawy ustępują, a następnie nawracają po jego ponownym wprowadzeniu (tzw. próba prowokacji), są to silne podstawy do rozpoznania alergii.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy objawy są nietypowe lub nasilone, pomocne są dodatkowe badania:

• testy skórne,
• badania krwi na obecność przeciwciał IgE.

Jeśli mimo diety eliminacyjnej dziecko nadal ma objawy lub jeśli rozpoznanie jest niepewne, Pacjent kierowany jest do poradni alergologicznej, gdzie możliwa jest dalsza, bardziej specjalistyczna diagnostyka.

Najważniejsze jest, aby cały proces diagnostyczny był prowadzony pod opieką lekarza – samodzielne eliminowanie produktów z diety bez nadzoru może prowadzić do niedoborów i nieprawidłowego rozwoju.

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu alergii na mleko?

Rozpoznanie alergii pokarmowej nie zawsze jest proste, ponieważ organizm może reagować na różne sposoby. Reakcje alergiczne mogą przebiegać z udziałem różnych mechanizmów układu odpornościowego, co utrudnia jednoznaczną diagnozę.

Najczęściej – w prawie połowie przypadków – mamy do czynienia z tzw. reakcjami IgE-zależnymi. To one odpowiadają za szybkie objawy alergii, takie jak wysypka, obrzęk, wymioty czy trudności w oddychaniu. W ich rozpoznaniu pomocne są testy skórne punktowe oraz oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi.

W innych przypadkach reakcja może pojawić się z opóźnieniem, po kilku lub nawet kilkunastu godzinach od kontaktu z alergenem. Mówimy wtedy o nadwrażliwości komórkowej (typu późnego). Tutaj testy są mniej jednoznaczne, ale czasem stosuje się testy płatkowe.

Istnieją również rzadsze mechanizmy reakcji alergicznych:

• kompleksy immunologiczne – odpowiedzialne za ok. 10% przypadków,
• reakcje cytotoksyczne – występują w ok. 6% przypadków.

Warto również wiedzieć, że u części Pacjentów (około 28%) objawy wynikają z połączenia kilku różnych mechanizmów jednocześnie, co dodatkowo komplikuje diagnostykę.

Z tego powodu diagnoza alergii pokarmowej zwykle wymaga dokładnego wywiadu, często również prowadzenia dzienniczka żywieniowego, a czasem prób eliminacyjnych i prowokacyjnych – zawsze pod kontrolą lekarza.

Jak leczyć alergię na mleko?

Leczenie alergii na mleko polega na nauczeniu organizmu tolerować białka mleka krowiego, konieczne jest całkowite wyeliminowanie mleka oraz wszystkich produktów, które mogą je zawierać. Tylko konsekwentna dieta eliminacyjna daje możliwość, że układ odpornościowy z czasem przestanie reagować nadwrażliwością na te białka.

Zazwyczaj przyjmuje się, że im wcześniej pojawiły się objawy alergii, tym dłuższy powinien być okres eliminacji. U dzieci, u których reakcje wystąpiły już w okresie noworodkowym lub we wczesnym niemowlęctwie, zaleca się, aby dieta eliminacyjna trwała nawet do około 2 lat. Po tym czasie, pod kontrolą lekarza, można rozważyć próbę ponownego wprowadzenia mleka do diety w celu sprawdzenia czy organizm nabył tolerancji.

Zamienniki mleka

Zamienniki białka mleka krowiego dla niemowląt:

• preparaty mlekozastępcze o wysokim stopniu hydrolizy, czyli tak zwane mleko modyfikowane,
• preparaty aminokwasowe,
• mleko sojowe (dopiero dla dzieci powyżej 6. miesiąca życia).

Dla starszych dzieci i dorosłych:

• Mleko sojowe,
• Mleko owsiane,
• Mleko ryżowe,
• Mleko migdałowe,
• Mleko kokosowe.

Podczas stosowania diety eliminacyjnej bez mleka krowiego bardzo ważne jest, aby zadbać o odpowiednią ilość wapnia w codziennym żywieniu. W przypadku eliminacji mleka, warto włączyć do diety inne produkty bogate w wapń, takie jak:

• jaja,
• ryby,
• pieczywo,
• mąki,
• kasze gruboziarniste,
• suche nasiona
• roślin strączkowych,
• warzywa,
• orzechy,
• kakao,
• figi i morele suszone.

Dieta eliminacyjna zawsze powinna być prowadzona pod nadzorem lekarza.

W jakich produktach znajduje się mleko?

Mleko może znajdować się nie tylko w oczywistych produktach, takich jak jogurty czy sery, ale również w wielu innych wyrobach spożywczych, w których obecność mleka nie zawsze jest oczywista. Dlatego przy alergii na mleko tak ważne jest dokładne czytanie etykiet.

Do produktów, które często zawierają mleko należą:

• budynie,
• kremy,
• lody,
• cukierki mleczne,
• sosy,
• zupy w proszku,
• ciastka,
• pieczywo,
• wysoko przetwarzane kiełbasy,
• pasztet i wędliny drobiowe.

Alergia na mleko u dzieci, a u dorosłych

Różnice między alergią na mleko, skazą białkową i nietolerancją laktozy.

Alergia na mleko to reakcja układu odpornościowego na białka zawarte w mleku – takie jak kazeina czy białka serwatkowe. U osoby uczulonej organizm traktuje te białka jak zagrożenie i uruchamia mechanizmy obronne.

Objawy mogą pojawić się bardzo szybko po zjedzeniu nabiału, ale czasami rozwijają się dopiero po kilku godzinach czy dniach. Alergia ta jest najczęstsza u niemowląt i małych dzieci, ale może występować również u starszych dzieci i dorosłych.

Skaza białkowa to potoczna nazwa alergii na białka mleka – nie jest to inna choroba, tylko inne określenie tego samego zjawiska.

Nietolerancja laktozy to zaburzenie trawienia cukru mlecznego, czyli laktozy. Żeby organizm mógł ją przyswoić, potrzebuje enzymu o nazwie laktaza. Gdy jego poziom jest zbyt niski, laktoza nie zostaje rozłożona i zaczyna fermentować w jelicie.

Typowe objawy to:

• wzdęcia,
• gazy, biegunki,
• ból brzucha.

Nietolerancja laktozy często pojawia się u osób dorosłych. U wielu ludzi aktywność enzymu laktazy naturalnie spada z wiekiem.

Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, czy występuje u Ciebie alergia na mleko lub nietolerancja laktozy zgłoś się do lekarza.

Gdzie za darmo można wykryć alergię na mleko?

Panele alergiczne możesz wykonać bezpłatnie w ramach autorskiego programu Pacjent w Centrum, realizowanego przez Grupa Panda Med we współpracy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Program dostępny jest w placówkach Grupa Panda Med na terenie całej Polski. To doskonała okazja, by w prosty i bezpieczny sposób sprawdzić, czy Twoje objawy mają podłoże alergiczne, i skonsultować wyniki z lekarzem. Wczesna diagnoza pozwala skuteczniej zapobiegać reakcjom alergicznym i poprawia jakość życia.

Bezpłatne badania dostępne są w placówkach w: Brzegu, Jastrzębiu-Zdroju, Jaworzynie Śląskiej, Lublinie, Ładzicach, Łodzi, Przylesiu, Radomsku, Węgorzewie, Zebrzydowicach i Zielonce.

Poniżej znajdziesz dane kontaktowe dla osób zainteresowanych bezpłatnym wykonaniem paneli alergicznych w ramach programu Pacjent w Centrum.

Wszystkie placówki są czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–18:00.

Więcej informacji i mapę placówek znajdziesz na tej stronie.

Nie warto czekać, aż alergia zacznie utrudniać codzienne życie. Wczesna diagnoza to najlepszy sposób, by uniknąć nieprzyjemnych lub niebezpiecznych objawów.
Skorzystaj z bezpłatnych paneli alergicznych w ramach programu Pacjent w Centrum i dowiedz się, czy Twoje dolegliwości mogą mieć podłoże alergiczne.

Zapraszamy do placówek Grupa Panda Med w całej Polsce. Tutaj Twoje zdrowie jest w centrum naszej uwagi.

FAQ Często zadawane pytania