Miażdżyca – jakie badania wykonać, zanim będzie za późno?

Ból w klatce piersiowej, duszność czy ból łydek podczas chodzenia to objawy, które mogą świadczyć o zaawansowanej miażdżycy. Problem jest to, że choroba przez długi czas rozwija się bez żadnych wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Dlatego tak ważne jest, aby nie czekać na pierwsze dolegliwości, lecz działać wcześniej. Proste badania laboratoryjne i diagnostyczne pozwalają ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe i wdrożyć odpowiednie postępowanie. W artykule przedstawiamy, kto jest narażony na rozwój miażdżycy, jakie badania warto wykonać oraz jak skorzystać z bezpłatnej profilaktyki w ramach programów NFZ.

Czym jest miażdżyca?

Miażdżyca to przewlekła choroba tętnic, polegająca na stopniowym odkładaniu się w ich ścianach tzw. blaszek miażdżycowych. Tworzą się one głównie z cholesterolu, komórek zapalnych oraz innych składników krwi. Z czasem prowadzi to do zwężenia światła naczynia i utrudnienia przepływu krwi.

Proces rozwija się powoli, często przez wiele lat nie daje żadnych objawów. Zmiany miażdżycowe najczęściej dotyczą tętnic wieńcowych (zaopatrujących serce), tętnic szyjnych (doprowadzających krew do mózgu) oraz tętnic kończyn dolnych. W zależności od lokalizacji mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zawał serca, udar mózgu czy niedokrwienie kończyn.

Istotą choroby jest przewlekły stan zapalny ściany naczynia oraz zaburzenia gospodarki lipidowej szczególnie podwyższone stężenie cholesterolu LDL. W rozwoju miażdżycy dużą rolę odgrywają także nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, palenie tytoniu, otyłość i brak aktywności fizycznej.

Jakie są pierwsze objawy miażdżycy?

Miażdżyca przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo. To właśnie dlatego bywa nazywana „cichym zagrożeniem”, ponieważ pierwsze dolegliwości pojawiają się zwykle dopiero wtedy, gdy tętnica jest już istotnie zwężona, a przepływ krwi wyraźnie ograniczony.

Objawy zależą przede wszystkim od tego, które naczynia zostały objęte procesem chorobowym.

Gdy zajęte są tętnice wieńcowe (serca)

• ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej (szczególnie podczas wysiłku lub stresu)
• duszność wysiłkowa
• uczucie zmęczenia przy niewielkim wysiłku

Gdy zwężeniu ulegają tętnice szyjne

• przemijające zaburzenia widzenia
• zawroty głowy
• drętwienie twarzy lub kończyn
• osłabienie siły mięśniowej
• przejściowe zaburzenia mowy

Gdy choroba dotyczy tętnic kończyn dolnych

• ból łydek podczas chodzenia (chromanie przestankowe)
• konieczność zatrzymania się w trakcie marszu z powodu bólu nóg
• uczucie zimna w stopach
• trudno gojące się rany na stopach lub podudziach

Dlaczego miażdżyca przez długi czas nie daje objawów?

Miażdżyca to proces przewlekły i powolny. Zmiany w ścianach tętnic rozwijają się latami, często od młodego wieku – ale przez długi czas nie powodują wyraźnych dolegliwości. Dzieje się tak dlatego, że organizm potrafi kompensować stopniowo narastające zwężenie naczyń.

Blaszki miażdżycowe odkładają się w ścianie tętnicy, stopniowo zmniejszając jej światło. Początkowo przepływ krwi jest jednak wystarczający, by zaopatrywać narządy w tlen i składniki odżywcze. Objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy zwężenie staje się istotne lub gdy dochodzi do nagłego pęknięcia blaszki i powstania zakrzepu.

Dodatkowo tętnice mają pewną zdolność do „rozszerzania się” w odpowiedzi na rozwijającą się zmianę, co przez pewien czas maskuje problem. To, dlatego miażdżyca bywa wykrywana dopiero na etapie powikłań, takich jak zawał serca, udar mózgu czy niedokrwienie kończyn.

Właśnie ta bezobjawowa faza choroby sprawia, że profilaktyka ma kluczowe znaczenie. Kontrola poziomu cholesterolu, ciśnienia tętniczego oraz innych czynników ryzyka pozwala wykryć zagrożenie zanim pojawią się pierwsze niepokojące sygnały.

Kto jest najbardziej narażony na rozwój miażdżycy?

Miażdżyca nie jest chorobą przypadkową. Jej rozwój jest ściśle związany z obecnością określonych czynników ryzyka, które stopniowo uszkadzają ściany tętnic i sprzyjają odkładaniu się blaszek miażdżycowych.

Do osób najbardziej narażonych należą przede wszystkim:

• osoby z podwyższonym stężeniem cholesterolu, zwłaszcza frakcji LDL
• Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym
• chorujący na cukrzycę
• osoby palące tytoń
• osoby z nadwagą lub otyłością
• osoby prowadzące siedzący tryb życia
• osoby z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych
• mężczyźni oraz kobiety po menopauzie
• osoby w starszym wieku

Szczególnie niebezpieczne jest współwystępowanie kilku czynników jednocześnie. Na przykład nadciśnienie uszkadza ścianę naczyń, a podwyższony cholesterol sprzyja odkładaniu się w tym miejscu złogów lipidowych. Cukrzyca dodatkowo przyspiesza proces miażdżycowy.

Źródło informacji: NFZ

Jakie badania wykonać przy ryzyku miażdżycy?

Miażdżyca jest chorobą tętnic, dlatego diagnostyka koncentruje się na ocenie czynników ryzyka, przepływu krwi w naczyniach oraz ewentualnych następstw niedokrwienia serca czy kończyn. Nie każde badanie kardiologiczne służy bezpośrednio wykrywaniu miażdżycy, część z nich ocenia powikłania choroby.

Podstawowa ocena

• Pomiar ciśnienia tętniczego

To jedno z najprostszych, a zarazem najważniejszych badań. Nadciśnienie tętnicze prowadzi do uszkodzenia śródbłonka naczyń, czyli ich wewnętrznej warstwy ochronnej. Ułatwia to odkładanie się cholesterolu i przyspiesza rozwój blaszek miażdżycowych. Regularne pomiary pozwalają wykryć problem na wczesnym etapie i wdrożyć leczenie, zanim dojdzie do powikłań.

• Ocena tętna

Badanie tętna pozwala ocenić częstość i miarowość pracy serca. Nieprawidłowości rytmu mogą towarzyszyć chorobie niedokrwiennej serca, która jest jednym z następstw miażdżycy tętnic wieńcowych. To szybka i nieinwazyjna metoda wstępnej oceny układu krążenia.

• Ocena masy ciała i obwodu talii

Otyłość jest silnym czynnikiem ryzyka miażdżycy. Nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja zaburzeniom lipidowym, cukrzycy i nadciśnieniu tętniczemu. Pomiar obwodu talii pomaga ocenić ryzyko metaboliczne, nawet u osób, których masa ciała nie wydaje się znacznie podwyższona.

Badania laboratoryjne

• Lipidogram (profil lipidowy)

To podstawowe badanie w ocenie ryzyka miażdżycy. Obejmuje oznaczenie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL oraz trójglicerydów. Największe znaczenie ma podwyższone stężenie LDL, które odpowiada za odkładanie się lipidów w ścianach tętnic. Wynik lipidogramu pozwala określić indywidualne ryzyko sercowo-naczyniowe i zdecydować, czy konieczna jest zmiana stylu życia lub leczenie farmakologiczne.

• Glukoza na czczo

Podwyższony poziom cukru we krwi uszkadza naczynia krwionośne i przyspiesza rozwój miażdżycy. Cukrzyca znacząco zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu, dlatego regularna kontrola glikemii jest kluczowa w profilaktyce chorób układu krążenia.

Badania czynnościowe serca

• Próba wysiłkowa (test wysiłkowy)

Polega na ocenie pracy serca podczas kontrolowanego wysiłku fizycznego. Umożliwia wykrycie niedokrwienia mięśnia sercowego, które może być skutkiem zwężenia tętnic wieńcowych przez blaszki miażdżycowe. To ważne badanie u osób zgłaszających ból w klatce piersiowej lub duszność wysiłkową.

• Holter EKG

Całodobowe monitorowanie zapisu EKG pozwala wykryć przemijające zaburzenia rytmu serca oraz epizody niedokrwienia, które mogą nie pojawić się w krótkim badaniu wykonywanym w gabinecie.

• Holter RR (całodobowy pomiar ciśnienia)

Umożliwia ocenę wartości ciśnienia tętniczego w ciągu całej doby – w czasie aktywności i snu. Pozwala wykryć nadciśnienie, które może pozostawać niezauważone przy pojedynczym pomiarze.

• ECHO serca przezklatkowe

Badanie ultrasonograficzne ocenia budowę i funkcję serca. Nie pokazuje bezpośrednio blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych, ale pozwala ocenić skutki przewlekłego niedokrwienia, takie jak zaburzenia kurczliwości mięśnia sercowego.

Badania obrazowe

• USG Doppler tętnic szyjnych

To nieinwazyjne badanie umożliwiające ocenę przepływu krwi oraz wykrycie blaszek miażdżycowych i zwężeń w tętnicach doprowadzających krew do mózgu. Jest szczególnie ważne w profilaktyce udaru mózgu.

• USG Doppler tętnic kończyn dolnych

Stosowane w diagnostyce niedokrwienia nóg, zwłaszcza u Pacjentów z chromaniem przestankowym. Pozwala ocenić stopień zwężenia tętnic i zaplanować dalsze leczenie.

Pamiętaj, że podejrzenie miażdżycy nie oznacza konieczności wykonania wszystkich opisanych badań. O zakresie diagnostyki decyduje lekarz na podstawie zgłaszanych objawów, wieku Pacjenta oraz obecnych czynników ryzyka.

Miażdżyca może rozwijać się w różnych obszarach organizmu i przez wiele lat nie dawać żadnych dolegliwości. Dlatego proces diagnostyczny obejmuje zarówno ocenę czynników ryzyka, jak i w uzasadnionych przypadkach badania pozwalające wykryć zwężenia tętnic lub ich następstwa. Indywidualne podejście do Pacjenta pozwala dobrać badania w sposób celowy i adekwatny do sytuacji klinicznej.

ChUK czy Opieka Koordynowana – którą ścieżkę diagnostyczną wybrać w kierunku miażdżycy?

Wczesne wykrycie miażdżycy i jej czynników ryzyka ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania zawałowi serca i udarowi mózgu. W ramach świadczeń finansowanych przez NFZ Pacjenci mogą skorzystać z dwóch ścieżek: Programu Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (ChUK) oraz Opieki Koordynowanej w POZ. Choć obie dotyczą zdrowia serca, pełnią nieco inną rolę.

Program Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (ChUK)

Program ChUK ma charakter profilaktyczny i przesiewowy. Jego celem nie jest diagnozowanie jednej konkretnej choroby, lecz wczesne wykrywanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca, choroba niedokrwienna serca, udar mózgu czy nadciśnienie tętnicze.

Program skierowany jest do osób w wieku między 35, a 65 rokiem życia, które nie mają rozpoznanej choroby przewlekłej.

Cel programu

• ocena ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego,
• wykrycie zaburzeń lipidowych i nieprawidłowej glikemii,
• identyfikacja osób wymagających dalszej diagnostyki lub leczenia,
• edukacja zdrowotna i zalecenia dotyczące stylu życia.

Zakres badań w ChUK

• pomiar ciśnienia tętniczego,
• ocena masy ciała i obwodu talii,
• wywiad dotyczący stylu życia i obciążeń rodzinnych,
• badania laboratoryjne (lipidogram, glukoza),
• oszacowanie całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.

ChUK jest więc pierwszym krokiem w kierunku zapobiegania chorobom układu krążenia, często u osób, które nie odczuwają jeszcze żadnych dolegliwości.

Opieka Koordynowana

Opieka Koordynowana w POZ obejmuje Pacjentów z już rozpoznanymi chorobami przewlekłymi lub podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Jej celem jest systematyczne leczenie, monitorowanie oraz zapobieganie powikłaniom.

Dla kogo?

• osoby z nadciśnieniem tętniczym,
• Pacjenci z zaburzeniami lipidowymi,
• osoby z cukrzycą,
• chorzy z rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca lub innymi schorzeniami układu krążenia.

Zakres diagnostyki w Opiece Koordynowanej

W zależności od wskazań lekarz może zlecić:
• rozszerzone badania laboratoryjne,
• badania czynnościowe serca,
• całodobowy pomiar ciśnienia tętniczego,
• monitorowanie EKG,
• badania obrazowe,
• konsultację specjalistyczną.

W Opiece Koordynowanej tworzony jest indywidualny plan leczenia i kontroli, a Pacjent pozostaje pod stałym nadzorem.

ChUK służy wczesnemu wykrywaniu czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Opieka Koordynowana obejmuje osoby, u których ryzyko lub choroba zostały już stwierdzone i wymagają systematycznego leczenia oraz kontroli. Obie ścieżki się uzupełniają. Profilaktyka może zapobiec chorobie, a odpowiednio prowadzona opieka zmniejsza ryzyko groźnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar mózgu.

Gdzie mogę za darmo zbadać miażdżycę?

W trosce o wczesne wykrywanie chorób układu krążenia w Grupa Panda Med realizujemy świadczenia w ramach programów finansowanych przez NFZ, takich jak ChUK oraz Opieka Koordynowana. Dzięki temu Pacjenci mogą skorzystać z szerokiego zakresu bezpłatnych badań laboratoryjnych i diagnostycznych, które pozwalają ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe i wdrożyć odpowiednie działania profilaktyczne lub lecznicze.

Te badania są dostępne dla Ciebie i Twoich bliskich całkowicie bezpłatnie, dzięki autorskiemu programowi Pacjent w Centrum, stworzonemu przez ogólnopolską sieć Grupa Panda Med w 12 naszych placówkach na terenie Polski: Brzeg, Jastrzębie-Zdrój, Jaworzyna Śląska, Lublin, Ładzice, Łódź, Przylesie, Radomsko, Węgorzewo, Zebrzydowice i Zielonka.

Poniżej znajdziesz dane kontaktowe, pod którymi możesz zapisać siebie lub swoich bliskich do programu.

Miasto	Adres	Telefon	E-mail kontaktowy
Brzeg	ul. Chocimska 3/1A	+48 573 440 474	profilaktyka@pmbrzeg.pl
Jastrzębie-Zdrój	ul. Komuny Paryskiej 14	+48 573 440 469	profilaktyka.komuny@pmjastrzebie.pl
Jastrzębie-Zdrój	ul. Kusocińskiego 23A	+48 573 440 446	profilaktyka.kusocinskiego@pmjastrzebie.pl
Jaworzyna Śląska	ul. Jana Pawła II 3	+48 453 659 770	profilaktyka@pmjaworzyna.pl
Ładzice	ul. Wyzwolenia 38	+48 573 440 461	profilaktyka@pmladzice.pl
Radomsko	ul. Stefana Batorego 3	+48 518 328 668	profilaktyka@pmradomsko.pl
Węgorzewo	ul. 3 Maja 17B	+48 573 440 475	profilaktyka@pmwegorzewo.pl
Zebrzydowice	ul. Jana Kochanowskiego 97	+48 573 440 454	profilaktyka@pmzebrzydowice.pl
Zielonka	ul. Kolejowa 5B lok. 6	+48 573 440 448	profilaktyka@pmzielonka.pl

Wszystkie placówki są czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–18:00.

Więcej informacji i mapę placówek znajdziesz na tej stronie.

Miażdżyca rozwija się powoli i przez długi czas może nie dawać żadnych sygnałów ostrzegawczych. Często pierwszym objawem jest dopiero poważne powikłanie – zawał serca lub udar mózgu. Dlatego tak ważne jest, aby nie czekać na dolegliwości, lecz działać wcześniej. Regularna kontrola pozwala wykryć nieprawidłowości na etapie, gdy można jeszcze skutecznie zapobiec groźnym konsekwencjom. Program ChUK oraz Opieka Koordynowana dają możliwość wykonania bezpłatnych badań i skorzystania z konsultacji specjalistycznych.