Alergie pokarmowe – co warto wiedzieć i jak wygląda badanie z panelu alergenów pokarmowych?

Alergia pokarmowa to coraz powszechniejszy problem zdrowotny, który może prowadzić do groźnych reakcji organizmu. Dowiedz się, jak rozpoznać objawy, co robić w przypadku silnej reakcji oraz jak przebiega test alergiczny pokarmowy.

Co to jest alergia pokarmowa?

Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja organizmu na spożywany pokarm, który zawiera alergeny. Dla osób z alergią nawet bardzo mała ilość danego pokarmu może wywołać powtarzające się objawy. Alergia pokarmowa może być przyczyną występowania dolegliwości układu pokarmowego (np. biegunka), układu oddechowego (np. duszności), czy też objawów skórnych (np. wysypka).

Jakie są przyczyny alergii pokarmowych?

Jedną z głównych przyczyn alergii może być tzw. hipoteza higieniczna. Nasz układ odpornościowy potrzebuje „treningu”, zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie. Gdy dziecko ma zbyt mały kontakt z bakteriami, jego odporność może rozwijać się nieprawidłowo. W efekcie organizm zaczyna reagować nie na zagrożenia, a na nieszkodliwe substancje, jak białka w jedzeniu.

Badania pokazują, że w krajach rozwiniętych, gdzie higiena jest bardzo wysoka, alergie i astma występują znacznie częściej niż w mniej rozwiniętych rejonach świata.

Jakie są objawy alergii pokarmowych?

Objawy alergii pokarmowej są zróżnicowane. Objawy dzielimy na dwie główne grupy:

Objawy natychmiastowe (maksymalnie po 6-8h od zjedzenia pokarmu):

• uczucie pieczenia, mrowienia i swędzenia w ustach,
• swędzenie skóry z wysypką, obrzęk powiek, warg,
• trudności w połykaniu i uczucie duszności z powodu obrzęku języka, gardła, krtani,
• świszczący oddech i trudności w oddychaniu,
• napadowe kichanie i katar,
• kolkowy ból brzucha, nudności, wymioty, biegunkę,
• wstrząs anafilaktyczny.

Niektórzy pacjenci mają także objawy alergii pokarmowej w postaci wstrząsu anafilaktycznego tylko, gdy zaraz po zjedzeniu uczulającego pokarmu następuje wysiłek fizyczny, nazywamy to anafilaksja indukowana wysiłkiem.

Objawy opóźnione (występują po kilku godzinach lub dniach od spożycia pokarmu):

• blada skóra,
• brak apetytu,
• zaparcia,
• przewlekła biegunka,
• zmiany skórne,
• kaszel,
• ból brzucha, nudności, wymioty.

Co zrobić podczas wystąpienia objawów alergii pokarmowej?

W przypadku wystąpienia alergii pokarmowej niezwłocznie wyeliminuj pokarm, który podejrzewasz, że jest przyczyną pojawienia się objawów. Umów się na wizytę u lekarza alergologa. Jeśli objawy nastąpiły nagle w postaci pokrzywki lub obrzęku twarzy, natychmiast skontaktuj się z lekarzem, należy podać lek przeciwhistaminowy. Kiedy wystąpi wstrząs anafilaktyczny albo inne ciężkie objawy, problemy z oddychaniem, od razu wezwij Pogotowie Ratunkowe, obowiązkowe jest zażycie adrenaliny. Objawy opóźnione alergii pokarmowej nie zagrażają bezpośrednio życiu. Umów się na wizytę lekarską w najbliższym czasie.

Jak często występują alergie pokarmowe?

Na alergię pokarmową choruje 4-8% dzieci i 2-4% dorosłych. Pomimo że odsetek chory nie jest bardzo wysoki, co trzecia osoba przypisuje sobie uczulenie na podstawie subiektywnych spostrzeżeń, jednak rzeczywiście zdiagnozowanych osób jest znacznie mniej.

Jakie pokarmy najczęściej uczulają?

Dzieci najczęściej uczulają:

• mleko krowie,
• jajka.

Z kolei dorośli najczęściej mają alergię pokarmową na:

• ryby,
• owoce morza,
• orzechy,
• seler,
• pomidor,
• przyprawy,
• zboża,
• soja,
• cytrusy.

Źródło informacji: mp.pl

Na jakiej podstawie lekarz diagnozuje alergię pokarmową?

W diagnozowaniu alergii bardzo ważna jest obserwacja Pacjenta. Lekarz przeprowadzi wywiad z osobą, która ma podejrzenie, że może mieć alergię pokarmową, dlatego tak ważna jest samokontrola przed wizytą lekarską. Podczas wywiadu lekarz zapyta:

• Co powoduje u Pacjenta reakcję alergiczną?
• Po jakim czasie pojawia się reakcja alergiczna na spożyty pokarm?
• W jakich okolicznościach występuje reakcja alergiczna np. podczas wysiłku fizycznego?
• Czy w rodzinie Pacjenta pojawiły się już alergie pokarmowe?

Na tej podstawie lekarz skupi się na poszukiwaniu oznak chorób alergicznych. Kluczowe dla rozpoznania konkretnego pokarmu, który wywołuje reakcję alergiczną, są testy alergiczne pokarmowe.

Jak wyglądają testy alergiczne pokarmowe?

Istnieją trzy rodzaje testów skórnych na wykrycie alergii pokarmowej.

Test śródskórny – polega na wstrzyknięciu na skórę (bez przebijania skóry) małej ilości alergenu.

Test punktowy – polega na nałożeniu na skórę kropelki alergenu, a następnie delikatnym nakłuwaniu skóry igłą. Ten rodzaj testu alergicznego pokarmowego jest najbezpieczniejszy, ale wynik nie jest w pełni wiarygodny.

Test płatkowy – polega na nałożeniu na skórę krążka bibuły nasączonego roztworem zawierającym alergen.

Przy testach alergicznych pokarmowych na skórze stosuje się dwa roztwory kontrolne. Kontrola dodatnia powinna powodować reakcję alergiczną, a kontrola ujemna nigdy nie powinna powodować reakcji alergicznej.

W rozpoznawaniu przyczyny reakcji alergicznej korzystania się także z metody próby prowokacyjnej. To badanie polega na podaniu choremu pokarmu uczulającego pod kontrolą lekarza. Lekarz obserwuje stan Pacjenta i diagnozuje chorego po wystąpieniu objawów.

Jak interpretować wyniki testy alergiczne pokarmowe?

W przypadku gdy roztwór zastosowany jako kontrola dodatnia nie wywołuje reakcji lub reakcję wywołuje kontrola ujemna, test należy uznać za nieważny i powtórzyć badanie. Brak odpowiedzi na kontrolę dodatnią bywa często związany z wcześniejszym niewstrzymaniem stosowania leków przeciwhistaminowych przed przeprowadzeniem testów skórnych.

Wynik testu punktowego oceniamy po około 15–20 minutach. Jeśli w miejscu testu pojawi się bąbelek i zaczerwienienie, a bąbelek jest o co najmniej 3 mm większy niż ten po roztworze kontrolnym, oznacza to reakcję dodatnią. Im silniejsza reakcja, tym więcej „plusów” w opisie – od jednego do czterech.

Jak leczyć alergię pokarmową?

Najważniejsze w leczeniu alergii pokarmowej to unikanie produktów, które wywołują uczulenie. Lekarz pomoże dobrać dietę eliminacyjną, czyli taką, która wyklucza uczulające pokarmy, ale nadal dostarcza wszystkich potrzebnych składników odżywczych. Na przykład przy alergii na mleko krowie często zaleca się mieszanki na bazie soi lub specjalne preparaty dla dzieci, takie jak Nutramigen, Bebilon.

Taka dieta zwykle trwa kilka lat i – jeśli jest dobrze prowadzona – pozwala dziecku prawidłowo rosnąć i rozwijać się, unikając niedoborów oraz groźnych reakcji, jak wstrząs anafilaktyczny. Z czasem organizm może zacząć lepiej tolerować wcześniej szkodliwe produkty, a jelita mają szansę się odbudować.

Czasem oprócz diety stosuje się leki – zwłaszcza jeśli występują inne objawy alergii, np. skórne lub ze strony jamy ustnej. Najczęściej są to leki przeciwhistaminowe, kromony lub ketotifen. W trudniejszych przypadkach, gdy pojawia się stan zapalny w układzie pokarmowym, lekarz może czasowo zalecić sterydy (tabletki lub zastrzyki).

Jeśli u pacjenta istnieje ryzyko wstrząsu anafilaktycznego, powinien on zawsze mieć przy sobie adrenalinę w ampułkostrzykawce.

Co zrobić w przypadku silnej reakcji alergii pokarmowej?

W sytuacji podejrzenia wstrząsu anafilaktycznego należy działać natychmiast:

1. Zadzwoń po pomoc – wezwij pogotowie ratunkowe, dzwoniąc pod numer 112.
2. Podaj adrenalinę – jeśli poszkodowany ma przy sobie ampułkostrzykawkę lub autowstrzykiwacz z adrenaliną, pomóż mu ją zastosować. Lek należy wstrzyknąć domięśniowo – najlepiej w zewnętrzną część uda.
3. Zadbaj o komfort osoby poszkodowanej – uspokój ją, zapewnij ciepło i nie zostawiaj samej.
4. Czekaj na ratowników – zostań z osobą we wstrząsie aż do przyjazdu zespołu ratunkowego.
5. W razie potrzeby rozpocznij reanimację – jeśli osoba przestanie oddychać lub dojdzie do zatrzymania krążenia, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową.

Czy można całkowicie wyleczyć alergię pokarmową?

Tak, można wyleczyć alergię pokarmową – szczególnie u dzieci. Szacuje się, że około 30% osób pozbywa się alergii w ciągu 1–2 lat od rozpoczęcia diety eliminacyjnej. Najczęściej dotyczy to alergii na białko mleka krowiego – u nawet 85% dzieci znika ona do 3. roku życia.

Nie zawsze jednak alergia mija. Przykładowo, aż 80% dzieci uczulonych na orzeszki ziemne (arachidowe) nadal ma alergię także w dorosłości. Dlatego niektóre osoby muszą unikać uczulających pokarmów przez całe życie.

Alergia pokarmowa a nietolerancja pokarmowa

Alergia pokarmowa to reakcja organizmu na określony pokarm. Nawet niewielka ilość uczulającego pokarmu może wywołać objawy, takie jak wysypka, obrzęk, duszności, a w skrajnych przypadkach – wstrząs anafilaktyczny. Leczenie polega przede wszystkim na ścisłym unikaniu uczulających produktów.

Nietolerancja pokarmowa nie wiąże się z reakcją alergiczną, ale z problemami trawiennymi – np. z brakiem enzymu potrzebnego do rozłożenia składnika pokarmowego. Typowym przykładem jest nietolerancja laktozy, czyli cukru występującego w mleku, spowodowana niedoborem enzymu laktazy. Objawy to wzdęcia, bóle brzucha, biegunka po wypiciu mleka.

Wpływ cywilizacyjny na alergie pokarmową

W ciągu ostatnich lat naukowcy zauważyli, że przybywa alergików. Coraz częściej przyczyną alergii są alergeny chemiczne. Antybiotyki, które są podawane zwierzętom, dodatki do pożywienia, zanieczyszczone powietrze, sztuczne nawozy, środki ochrony roślin – wszystko to osłabia układ odpornościowy, co sprawia, że ludzie stają się bardziej podatni na alergię.

Największym problemem okazuje się smog. Zawiera liczne substancje uczulające, w tym metale ciężkie, które mogą wywoływać nieżyt nosa, zapalenie spojówek, a nawet astmę oskrzelową.

Szczególnie groźne są alergeny pochodzące z pyłów przemysłowych i spalania odpadów – są one bardziej agresywne niż alergeny naturalne, łatwo rozprzestrzeniają się w powietrzu i przenikają do dróg oddechowych oraz krwiobiegu.

Gdzie wykonam panel alergiczny za darmo?

Bezpłatne panele alergiczne możesz wykonać w ramach autorskiego programu Pacjent w Centrum, realizowanego przez Grupa Panda Med we współpracy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Program jest dostępny w placówkach Grupa Panda Med na terenie całej Polski i stanowi doskonałą okazję, aby w prosty, szybki i bezpieczny sposób sprawdzić, czy Twoje dolegliwości mogą mieć podłoże alergiczne. Po wykonaniu badań Twój lekarz oraz koordynator programu pomogą Ci w interpretacji wyników i zaplanowaniu dalszych działań.
Wczesna diagnoza alergii pozwala skuteczniej zapobiegać reakcjom uczuleniowym oraz znacząco poprawia komfort życia.

Bezpłatne badania dostępne są w placówkach Grupa Panda Med w: Brzegu, Jastrzębiu-Zdroju, Jaworzynie Śląskiej, Lublinie, Ładzicach, Łodzi, Przylesiu, Radomsku, Węgorzewie, Zebrzydowicach i Zielonce.

Poniżej znajdziesz dane kontaktowe dla osób zainteresowanych wykonaniem bezpłatnych paneli alergicznych w ramach programu Pacjent w Centrum.

Wszystkie placówki są czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–18:00.

Więcej informacji i mapę placówek znajdziesz na tej stronie.

Nie zwlekaj – alergia nie musi ograniczać Twojego życia. Wczesna diagnostyka to najlepszy sposób, aby uniknąć nieprzyjemnych, a czasem groźnych objawów.
Skorzystaj z bezpłatnych paneli alergicznych w ramach programu Pacjent w Centrum i sprawdź, czy Twoje dolegliwości mogą mieć podłoże alergiczne.

FAQ Często zadawane pytania